Cultuurpunt, Digitaal eiland en nieuwe naam

Soest zet forse stap voorwaarts

De bibliotheek Soest heeft een flink aantal vernieuwingen doorgevoerd. Alle moderne mogelijkheden voor het vinden en verwerken van informatie zijn sinds april aanwezig. Bezoekers kunnen er gebruikmaken van onder meer een Digitaal eiland en een Cultuurpunt. Bovendien is de bibliotheek geïntegreerd met het plaatselijk cultureel centrum en is er een nieuwe naam bedacht: Idea, Kunstencentrum, theater en bibliotheek.

In Idea zijn de bibliotheek en het cultureel centrum van Soest samengebracht. “Het gebeurt wel vaker dat verschillende voorzieningen onder één dak zijn te vinden”, zegt Marianne Houkamp, sinds 2002 directeur. “Wij zijn echter een stap verder gegaan. We zijn niet zomaar voordeurdelers, maar voeren één beleid, hebben één directeur en één managementteam. Dat is bij mijn weten vrij uniek in Nederland.”

Affiniteit

De fusie heeft een lange voorgeschiedenis. De ambitie om de organisaties te integreren stond al expliciet in het meerjarenplan 2002-2005 dat in 2001 is opgesteld. Directe aanleiding om samenwerking te zoeken waren forse gemeentelijke bezuinigingen eind jaren negentig op zowel de bibliotheek als het cultureel centrum. Toch waren er ook inhoudelijke argumenten. Houkamp: “Onze bibliotheek is altijd sterk verankerd geweest in de educatiehoek, bijvoorbeeld via het jeugdbibliotheekwerk. Daarnaast hadden we veel affiniteit met culturele activiteiten. De fusie gaf dus uitdrukking aan een al bestaande samenwerking.”

Het in elkaar schuiven van de twee organisaties noemt Houkamp “heel ingewikkeld”. Onmisbaar daarbij was een cultuuromslag. “Ik kom zelf niet uit de bibliotheekwereld en beschouw dat als een pré. In mijn vorige functie was ik directeur van een centrum voor vorming en training. Daar zag ik vaak hoe mensen ziek werden in organisaties waar de cultuur niet optimaal was. Mede door die ervaring heb ik vanaf het begin zo open mogelijk gecommuniceerd en iedereen laten meedenken. We hebben verschillende sessies georganiseerd waarbij alle medewerkers konden meebeslissen over de richting die we zouden inslaan. Inmiddels is iedereen trots op de organisatie en hebben we het gevoel dat we het echt samen hebben gedaan.”

Plato

De meest in het oog springende vernieuwingen zijn het Cultuurpunt en het Digitale eiland. Bij het Cultuurpunt kunnen bezoekers terecht voor informatie over muziek, theater, films en cursussen, maar ook voor kaartjes van voorstellingen in het theater. Het Cultuurpunt publiceert bovendien de culturele agenda: een maandelijks overzicht van het actuele cultuuraanbod.

Het Digitale eiland is een soort podium waarop elf moderne computers staan met flatscreen beeldschermen. Bezoekers kunnen er bijvoorbeeld terecht om informatie te zoeken op internet of in digitale archieven. Daarnaast is het natuurlijk mogelijk te mailen en documenten te printen. Op vaste tijden is er een informatiespecialist aanwezig om vragen te beantwoorden. In de toekomst komt er bovendien een uitgebreid aanbod aan cursussen en workshops.

Voor de keuze viel op de naam Idea waren er al honderden alternatieven bedacht, en weer in de prullenbak gegooid. Houkamp: “Lange tijd was de werktitel ‘Brede Bibliotheek’, maar daar wilden we vanaf omdat het niemand iets zei.” Een prijsvraag leverde geen betere namen op. Na een inspiratiebijeenkomst kwam een van de medewerkers met de naam Idea. Houkamp: “Die term is afkomstig uit de ideeënleer van Plato en staat volgens hem voor de essentie van wat wij waarnemen. In die term herkennen wij ons als organisatie. Nu is het zaak de nieuwe naam bij het publiek te laten inslijten.”

Cultureel ondernemerschap

Inmiddels zijn de eerste signalen van synergie al zichtbaar, zegt Houkamp. “Als een ouder zijn kind naar een danscursus brengt, kan hij in hetzelfde gebouw een krantje lezen of zijn mail beantwoorden. Daarnaast zorgen we dat activiteiten elkaar versterken. We programmeren bijvoorbeeld een voorstelling naar aanleiding van het verschijnen van een boek en wijden daar dan meteen een expositie aan.”

De bezoekers reageren enthousiast op de vernieuwingen, zegt Houkamp. “We krijgen bijvoorbeeld veel reacties op de kleurrijke inrichting. Zo is het Digitale eiland een echt eiland dat omhoogkomt uit de vloer. Het is een toonbeeld van een e-learning omgeving met moderne apparatuur en mooie, rustige kleuren.” Ook het Cultuurpunt heeft een bijzondere vormgeving. Tegen een achterwand vol affiches van voorstellingen staat een golvend vormgegeven balie, geschilderd in donkerrood en gebroken wit.

Bij zulke bibliotheekvernieuwingen valt vaak de term cultureel ondernemerschap. Houkamp herkent zich daarin “voorzover die term slaat op een ondernemende houding waarbij we alert reageren op signalen vanuit de markt en ervan doordrongen zijn dat iedere klant belangrijk is.”

De vraag of het project geslaagd is, vindt Houkamp lastig te beantwoorden. “De ambities uit ons meerjarenplan hebben we gerealiseerd. Maar we staan niet stil. Onze medewerkers willen voortdurend werken aan verbetering. We gaan bijvoorbeeld computercursussen aanbieden om te zorgen dat ons Digitale eiland nog intensiever wordt gebruikt.”

Voor bibliotheken die een soortgelijke vernieuwingsslag overwegen, heeft Houkamp een duidelijk advies: "Betrek medewerkers bij beslissingen, maak gebruik van hun inzet en creativiteit en zorg voor open communicatie. Als je niet investeert in je mensen, zijn alle plannen op drijfzand gebouwd.”